خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

309

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

مثال ضرب اوّل : كلما كان لا شىء من ج ب ف ه ز و لا شىء من ب الف فكلما كان كل ج الف ف ه ز . زيرا از وضع كل ج الف با كبرى از ضرب اوّل لازم مىآيد كه لا شىء من ج ب و اين وضع هميشه مستلزم ه ز است . بنابراين هميشه وضع كل ج الف مستلزم ه ز است . از هر ضربى برحسب تعداد محصورات ، چهار ضرب متولد مىشود . اما از آن‌جا كه در اين صنف به همان علتى كه در نوع گذشته گفتيم ، صغراى جزئى منتج نيست ، بنابراين ضروب منتج فقط هشت ضرب است . اگر مقدم صغراى كلى صادق باشد ، مستلزم صدق آن جزئى است كه در تحت آن كلى قرار دارد . بنابراين چهار ضرب ديگر اضافه مىشود . ولى اين ضروب از نظر مقدمات با چهار ضرب اصلى متحد هستند و از نظر نتايج مختلفند . ازاين‌رو با توجه به تغاير نتايج ، مجموعا دوازده ضرب منتج بوده و نتايج هميشه كلىاند . شكل دوم در اين شكل ، از صنف اول ، شانزده ضرب منتج حاصل مىشود و نتايج اين ضروب هميشه جزئىاند . مثال ضرب اوّل : كلما كان كل ج ب ف ه ز و لا شىء من الف ب فقد يكون اذا كان لا شىء من ج الف ف ه ز . در صنف دوم ، تأليف كبرى و مقدم بر هيأت شكل اوّل است . ازاين‌رو مقدم نتيجه هميشه بايد موجبه و كبراى قياس بايد كلى باشد . مقدم صغرى در كيف موافق كبرى و در كم موافق مقدم نتيجه است . در اين صنف هشت ضرب منتج هستند و همانند صنف گذشته ، چهار ضربى كه در مقدمات با چهار ضرب اصلى متحد و در نتايج با آن‌ها مختلفند نيز اضافه مىشوند . بنابراين مجموعا در اين صنف دوازده ضرب منتج است . نتايج اين صنف همواره كلى است . مثال ضرب اوّل : كلما كان كل ج ب ف ه ز و كل الف ب و كلما كان كل ج الف ف ه ز . شكل سوم در اين شكل بيست و چهار ضرب از صنف اول منتج خواهد بود . نتايج اين صنف جزئى است . مثال ضرب اوّل : كلما كان كل ب ج ف ه ز و كل الف ب فقد يكون اذا كان بعض ج